Η Ιστορία του Σταυρού

Ο Θεός εξ αρχής της δημιουργίας θέτει το σταυρό, σαν γεγονός θυσίας, στη ζωή των ανθρώπων. Και ο άνθρωπος ευθύς εξ αρχής αποφεύγει να τον σηκώσει· αποφεύγει ν’ απαρνηθεί τον εαυτό του και τις επιθυμίες του, που είναι αντίθετες με το θέλημα του Θεού. Ο Θεός θέτει την εντολή να μη φάνε οι πρωτόπλαστοι από το δένδρο της γνώσης του καλού και του κακού. Τον αφήνει ελεύθερο να γευθεί τους χιλιάδες καρπούς των φυτών και των δένδρων του παραδείσου, αλλά του βάζει και ένα μικρό σταυρό, μια μικρή απαγόρευση. Δεν τον αφήνει εντελώς ασύδοτο, ανεξέλεγκτο, αχαλίνωτο. Του ζητά να δαμάσει τη περιέργειά του, τη λαιμαργία του, τη τάση για πλήρη ανεξαρτησία και ελευθερία. Τον τοποθετεί ηγεμόνα της δημιουργίας, υποτάσσει τα ζώα σ’ αυτόν, αλλά του ζητά να σταυρώσει λίγο το εγώ του. Ο άνθρωπος αρνείται να σηκώσει αυτό το σταυρό. Τον αποστρέφεται και τον εγκαταλείπει. Και χωρίς να το καταλάβει, φορτώνεται το σταυρό των παθών του και το σταυρό του διαβόλου. Υποτάσσεται και υπακούει στις άλογες και αντίθεες επιθυμίες του και στις θανατηφόρες συμβουλές ενός αγνώστου όντος.

Ο Θεός θέλει το σταυρό αυτό όχι για να τον ταλαιπωρεί χωρίς λόγο, αλλά για να φθάσει ο άνθρωπος στη θέωση. Χωρίς το σταυρό είναι αδύνατο να φθάσει ο άνθρωπος σ’ αυτό το προορισμό. Όπως είναι αδύνατο να γίνει κανείς στρατιώτης χωρίς ασκήσεις και γυμνάσια, καλός αθλητής χωρίς καθημερινή προπόνηση και δίαιτα, μορφωμένος χωρίς μελέτη και εντρύφηση στις παραδόσεις των δασκάλων του και των ποικίλων βιβλίων.

Ο Θεός, όταν βλέπει το πλάσμα του να απορρίπτει την αγωγή του και να μη ακολουθεί το πρόγραμμά του, προσπαθεί να το συνεφέρει και να το οδηγήσει στη μετάνοια, δηλαδή στη μεταμέλεια, στην αλλαγή νοοτροπίας, στην αλλαγή συμπεριφοράς. Προσπαθεί να το πείσει να αναλάβει τις ευθύνες της ανυπακοής του, και ζητώντας το έλεος του Θεού, να αναλάβει ξανά το σταυρό της υπακοής και της υποταγής του στο Θεό. Δυστυχώς ο Αδάμ απορρίπτει το σταυρό της μετανοίας και έτσι η θεραπεία του αποκλείεται.

Έκτοτε το πάθημα του Αδάμ και της Εύας επαναλαμβάνεται από τους απογόνους τους. Όλοι υποτάσσονται στη φιλαυτία τους και το εγώ τους. Αγαπούν πάνω από όλα τον εαυτό τους και όχι το Θεό και το συνάνθρωπό τους.

Έτσι ο Κάιν, ο πρωτότοκος γιος των πρωτοπλάστων, κρατά τα καλύτερα προϊόντα των αγρών του για τον εαυτό του και προσφέρει στο Θεό ως θυσία τα τυχαία και κατώτερα. Αρνείται να σηκώσει το σταυρό της πραγματικής θυσίας των καλυτέρων προϊόντων του στο Θεό και να στερήσει τον εαυτό του από αυτά. Παίρνει τα καρύδια και αφήνει στο Θεό τα τσόφλια, όπως λέει ένας μύθος των αρχαίων Ελλήνων. Όταν βλέπει ότι ο Θεός δε δίδει σημασία στη θυσία του, αλλά προσέχει τη θυσία του αδελφού του Άβελ, ο οποίος δίδει στο Θεό ό,τι καλύτερο έχει, τα πρωτότοκα των προβάτων του και τα πιο παχιά, τότε μελαγχολεί και θυμώνει. Ο Θεός του εφιστά τη προσοχή ότι αυτός είναι αίτιος που δεν προσέχει τη θυσία του, αφού δεν τη προσφέρει ορθά-σταυρικά, όπως ο αδελφός του. Εκείνος, αντί να διορθωθεί και να μιμηθεί τον αδελφό του που είναι ανώτερός του στη προσφορά της θυσίας, τον σκοτώνει, πιστεύοντας ότι έτσι θα επιβληθεί στο Θεό, χωρίς να σηκώσει το σταυρό της θυσίας των καλυτέρων προϊόντων του. Έτσι από μη σωστός λάτρης του Θεού καταντά και δολοφόνος. Έκτοτε η γη θα δηλητηριάζεται συνεχώς από το ανθρώπινο αίμα. Δεν δεχόμαστε το σταυρό του Θεού και επωμίζεται η ανθρωπότητα φρικτούς σταυρούς του διαβόλου.

Ένας απόγονος του Κάιν, ο Λάμεχ, άκρατος ικανοποιητής των ορμών του, δεν περιορίζεται σε μια γυναίκα αλλά παίρνει δύο, την Αδά και τη Σελλά. Έτσι εισέρχεται στο κόσμο ο θεσμός του χαρεμιού, που θα συνθλίβει τον ανθρώπινο πολιτισμό και θα δημιουργεί πλήθος παρατράγουδα. Οι επιπτώσεις που επιφέρουν στην ανθρωπότητα οι αρνητές του σταυρού είναι φοβερές και αφάνταστα καταστροφικές για τον ανθρώπινο πολιτισμό.

Δεν είναι τυχαίο ότι αυτός ο Λάμεχ, ο οποίος δεν σήκωσε το σταυρό της μονογαμίας, παρασύρθηκε κάποια στιγμή και επανέλαβε το αμάρτημα του Κάιν, φονεύοντας κάποιον. Τις φοβερώτερες πληγές στην ανθρωπότητα τις δημιουργούν άνθρωποι ακρατείς και ασύδοτοι στις ορέξεις τους.

Η αντισταυρική πορεία των ανθρώπων συνεχίζεται και οι απόγονοι του Αδάμ και της Εύας, ακολουθώντας πάντα τις προτιμήσεις τους και όχι το θέλημα του Θεού, παύουν να είναι προσωπικότητες κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση Θεού και καταντούν «σάρκες» (Γεν. 6,3). Ο Θεός προσπαθεί να τους συνεφέρει και να τους οδηγήσει στη μετάνοια, όπως παλαιότερα προσπάθησε για τους πρωτοπλάστους και για τον Κάιν. Αυτή τη φορά δεν τους παροτρύνει ο ίδιος άμεσα, αλλά διαλέγει ως αγγελιοφόρο του το Νώε, το μόνο δίκαιο που υπάρχει εκείνη την εποχή.

Το άξιο προσοχής είναι ότι ο Νώε, για να προτρέψει τους συνανθρώπους του στη μετάνοια, επωμίζεται ένα φοβερό σταυρό. Παρατά όλες τις ασχολίες του και τις υποθέσεις του και για εκατό ολόκληρα χρόνια κατασκευάζει την κιβωτό. Ο Θεός προτίμησε αυτό το έμπρακτο και συμβολικό κήρυγμα, που θα το ακολουθήσουν και άλλοι προφήτες αργότερα, για να αναγκασθούν οι άνθρωποι να πιστεύσουν στα λόγια του Θεού, βλέποντας τη θυσία που κάνει ο Νώε. Εν τέλει οι άνθρωποι δεν δίδουν σημασία στη θυσία του Νώε, ούτε στα λόγια του ότι ο Θεός θα καταστρέψει τον κόσμο, και έτσι πραγματοποιείται ο κατακλυσμός, που είναι η δεύτερη δυναμική ενέργεια του Θεού μετά την εκδίωξη των πρωτοπλάστων από τον παράδεισο. Ο Νώε επειδή σήκωσε το σταυρό του σώζεται κι αυτός και η οικογένειά του.

Ο Νώε με την οικογένεια του σώζεται από τον κατακλυσμό, αλλά δυστυχώς διασώζεται και το αντισταυρικό πνεύμα. «Ήσαν δε οι υιοί Νώε, οι εξελθόντες εκ της κιβωτού, Σημ, Χαμ, Ιάφεθ· Χαμ δε ην πατήρ Χαναάν (Γεν, 9,18) σημειώνει με νόημα η Γραφή, αφήνοντας στους πολύ μελετηρούς και προσεκτικούς να διαβάσουν μέσα απ’ αυτό το χωρίο τι συνέβαινε στη κιβωτό την περίοδο του κατακλυσμού. Ο ιερός Χρυσόστομος, που δεν του ξεφεύγει καμμιά λεπτομέρεια των Γραφών, παρατηρεί ότι αυτό το χωρίο μας αποκαλύπτει ότι, ενώ γινόταν ο κατακλυσμός, ο Χαμ συνουσιαζόταν με τη γυναίκα του. Τα πάντα καταστρεφόταν, όλοι τρέμανε και λυπόνταν για το χαμό ολόκληρης της ανθρωπότητας, και το κτήνος ο Χαμ εκείνη την ώρα βρήκε να εκτελεί τα συζυγικά του καθήκοντα. Έτσι, όταν βγήκανε έξω από την κιβωτό, μαζί με το Σημ, το Χαμ και τον Ιάφεθ υπήρχε και ένα μωρό ο Χαναάν.

Ο Νώε, αφού βγήκαν και άρχισαν τις γεωργικές τους εργασίες, φύτεψε και καλλιέργησε αμπέλι και, όταν ωρίμασαν τα σταφύλια, τα πήρε, έκανε κρασί και ήπιε πολύ, με αποτέλεσμα να μεθύσει και πάνω στο μεθύσι του να γυμνωθεί. «…Και είδε Χαμ ο πατήρ Χαναάν την γύμνωσιν του πατρός αυτού…» και φώναξε τ’ αδέλφια του να έρθουν και… να κάνουν χάζι. Τ’ αδέρφια του, μόλις άκουσαν το πάθημα του πατέρα τους, πήραν τα ρούχα του και βαδίζοντας προς τα πίσω, με τη πλάτη προς το πατέρα τους, τον πλησίασαν και τον έντυσαν. Εδώ φαίνεται και πάλι το αντισταυρικό φρόνημα του Χαμ. Δεν σκέφτεται ότι όλα τα καλά, ακόμη και το ότι ζει, τα οφείλει στον πατέρα του το Νώε. Δεν σκέφτεται ότι είναι ο αγαπημένος του Θεού, ο μόνος δίκαιος, μέσα σε μια εποχή που όλοι έχουν γίνει «σάρκες». Δεν σκέφτεται ότι τον πατέρα του, αν έπαθε κάτι σαν άνθρωπος, δεν πρέπει να τον κοροϊδέψει, αλλά να τον συμπαρασταθεί και να τον βοηθήσει να συνέλθει, όπως έκαναν τ’ άλλα τ’ αδέλφια του.

Όταν δω τον άλλον να έχει ένα πρόβλημα σωματικό, πνευματικό, ηθικό, δεν τον χλευάζω ούτε τον κοροϊδεύω, αλλά τον λυπούμαι και τον συμπαραστέκομαι. Σηκώνω το σταυρό του· δεν του βάζω άλλο βάρος. Θα πρέπει να θυμόμαστε όλοι μας ότι ο Χριστός είναι «ο αμνός του Θεού ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου» (Ιω. 1,30). Αυτός που φορτώνεται την αμαρτία μας για να μας ελαφρύνει εμάς. «Πάτερ άφες αυτοίς ου γαρ οίδασι τι ποιούσι» (Λκ. 23,34) λέγει ο Χριστός πάνω στο σταυρό. Όχι μόνο δεν ζητά τιμωρία αλλά και τους δικαιολογεί. Βέβαια, αν ο άλλος επιμείνει στην αρρώστια του και θέλει παρά ταύτα να κρατά κάποιο αξίωμα, ή εάν την ανωμαλία του ή το πρόβλημά του το προβάλλει σαν κάτι το φυσιολογικό ή και το θεωρεί προτέρημα, τότε πλέον θα τον ελέγξουμε και θα τον ταλανίσουμε, γιατί υπάρχει κίνδυνος και γι’ αυτόν να σαπίσει εντελώς και για την κοινωνία να μολυνθεί ανεπανόρθωτα.

Ο Νώε, μόλις συνήλθε και έμαθε τι έγινε, καταράστηκε τον Χαναάν και είπε ότι θα γίνει υπηρέτης του Σημ και του Ιάφεθ. Οι πατέρες λένε ότι αυτή η κατάρα του Νώε είναι προφητεία υπό μορφή κατάρας, και αφορά τον Χαναάν, για να κάνει εντύπωση στον ελεεινό Χαμ και να μετανοήσει, αφού η κατάντια του παιδιού είναι η χειρότερη τιμωρία για τον πατέρα. Ο Νώε λοιπόν, με την κατάρα του, προλέγει ποια θα είναι η εξέλιξη των απογόνων του Χαμ· θα γίνουν δούλοι στους λαούς που θα προέλθουν από τον Σημ και τον Ιάφεθ. Και πράγματι η ιστορία το επιβεβαιώνει ότι έτσι έγινε. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, λόγω της άθλιας φιλαυτίας και μισανθρωπίας του Χαμ, εισέρχεται στην ανθρωπότητα ο σταυρός της δουλείας. Οι άνθρωποι θα φωνάζουν έκτοτε «ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη» χωρίς να προσπαθούν να καταργήσουν την αθεότητά τους και τη φιλαυτία τους. Όταν είναι δούλοι θα ζητούν τα δικαιώματά τους· κι όταν γίνουν κύριοι, για να προστατέψουν και να επεκτείνουν τα δικαιώματά τους, θα καταργούν τα δικαιώματα των άλλων. Θα κάνουν καταστροφικές επαναστάσεις και αιματηρές εξεγέρσεις, καταστρέφοντας τα πάντα και βυθίζοντας στο αίμα την ανθρωπότητα, και θα ξεχνούν να χτυπήσουν τη φιλαυτία τους και τον εγωισμό τους.

Πολλαπλασιάσθηκαν οι άνθρωποι μετά απ’ αυτά τα γεγονότα και έγιναν πολλοί· έγιναν αναρίθμητοι. Κάνανε για πρώτη φορά τους ψημένους πλίνθους και άρχισαν να κτίζουν στερεά και με επιτυχία χρησιμοποιώντας την άσφαλτο για λάσπη. Και είπαν· «ας κτίσουμε για τους εαυτούς μας μία πόλη και ένα πύργο που να φθάνει μέχρι τον ουρανό. Και έτσι θα κάνουμε το όνομά μας αθάνατο πριν διασπαρθούμε σ’ όλη τη γη» (Γεν. 11,4). Σ’ αυτό το σημείο οι πατέρες που ερμηνεύουν τη Γραφή βλέπουν μια επανάληψη του προπατορικού αμαρτήματος. Ο άνθρωπος επιμένει να ευτυχεί και να μεγαλουργεί εργαζόμενος και κινούμενος ανθρωποκεντρικά και όχι θεοκεντρικά. Θέλει να γίνει αθάνατος και να φθάσει στον ουρανό μόνος του χωρίς τη βοήθεια του Θεού. Ο Θεός, για να τον διορθώσει, επεμβαίνει και συγχέει τις γλώσσες των ανθρώπων. Μη μπορώντας να συνεννοηθούν άφησαν την πόλη και τον πύργο ατελείωτα. Έτσι μη δεχόμενοι το «σταυρό» της ηγεμονίας του Θεού φορτώνονται το σταυρό της πολυγλωσσίας, που ταλαιπωρεί μέχρι σήμερα την ανθρωπότητα.

Ο Θεός δεν απελπίζεται από την κατάντια της δημιουργίας του και προσπαθεί ξανά να την διορθώσει. Βρίσκει τον Αβραάμ, όπως είχε βρει παλιά το Νώε, και επιχειρεί μαζί του να διορθώσει το ανθρώπινο γένος. Και για να το κάνει αυτό φορτώνει στον Αβραάμ ένα σταυρό. Του λέγει· «Έξελθε από τη γη σου, τους συγγενείς σου, από το σπίτι του πατέρα σου, και έλα στη γη που θα σε υποδείξω εγώ. Αν το κάνεις αυτό, θα δημιουργήσω από σένα ένα μεγάλο έθνος και θα σε ευλογήσω και θα δοξάσω το όνομά σου. Θα ευλογήσω αυτούς που σε ευλογούν και θα καταραστώ αυτούς που σε καταριούνται. Όχι μόνο εσύ θα είσαι ευλογημένος, αλλά θα ευλογηθούν μέσα από σένα κι όλες οι φυλές της γης» (Γεν. 12, 1-3). Ο Αβραάμ σηκώνει το σταυρό του και υπομένει όλα τα δυσάρεστα που θ’ αντιμετωπίσει, ακολουθώντας τις οδηγίες του Θεού.

Κορυφαία δοκιμασία του Αβραάμ θα είναι η απαίτηση του Θεού, να θυσιάσει σ’ αυτόν τον υιό του το μονογενή, τον οποίο απέκτησε μετά από 25 χρόνια αναμονή και αφού έγινε παλληκαράκι πλέον. Ο Αβραάμ προχωρεί χωρίς δισταγμό και γογγυσμό στη θυσία, που είναι πολύ ανώτερη της θυσίας του Άβελ. Ο Άβελ θυσίασε τα καλύτερα του ζώα· ο Αβραάμ θυσιάζει το καλύτερο και μονάκριβο παιδί του. Θυσιάζει την προέκταση της σάρκας του και τη μόνη ελπίδα που είχε για να πραγματοποιηθούν οι υποσχέσεις του Θεού. Ο Αβραάμ απέδειξε ότι αγαπά το Θεό περισσότερο από τον υιό του και πιστεύει σ’ αυτόν με μια πίστη σπάνια. Και έτσι ο Θεός για αντάλλαγμα αγάπησε τον κόσμο περισσότερο από τον υιό του, τον οποίον θυσίασε πραγματικά.

Ο Νώε, ο Αβραάμ, ο Ισαάκ, ο Ιακώβ, ο Ιωσήφ είναι -όπως και η Θεοτόκος- οι μεγάλοι σωτήρες της ανθρωπότητας. Η σωτηρία του κόσμου εξαρτήθηκε κάποια στιγμή από το μεγάλο ναι που είπαν στο σχέδιο του Θεού, επωμιζόμενοι βαρύ και επώδυνο σταυρό ο καθένας τους. Η ανθρωπότητα τους οφείλει πολλά.

Μετά τον Αβραάμ έχουμε τον Ισαάκ, ο οποίος αποκτά δύο παιδιά τον Ησαύ και τον Ιακώβ. Ο Ησαύ σαν πρωτότοκος, σύμφωνα με το εθιμικό δίκαιο της τότε εποχής, θα έπαιρνε όλη την περιουσία του πατέρα του και το σπουδαιότερο θα κληρονομούσε την επαγγελία του Θεού να γίνει γενάρχης μεγάλου έθνους και να ευλογηθούν μέσα απ’ αυτόν όλοι οι άνθρωποι της οικουμένης. Ο Ησαύ ήταν άνθρωπος γυμνασμένος, που αγαπούσε τα κυνήγια, την περιπέτεια και τη δράση. Ο Ιακώβ ήταν άπλαστος, ήσυχος, σπιτικός, και του άρεσε να κάνει παρέα με τη μητέρα του. Ο Ιακώβ, όμως, είχε μια σπάνια πίστη και ποθούσε όσο τίποτα άλλο την ευλογία του Θεού και τις επαγγελίες, που είχε δώσει στον παππού του, τον Αβραάμ και τον πατέρα του, τον Ισαάκ.

Κάποια μέρα, που ο Ιακώβ είχε μαγειρεύσει φακή, γυρίζει ο Ησαύ από το κυνήγι πεινασμένος και του ζητά να φάγει. Ο Ιακώβ που έβλεπε τον αδελφό του να είναι αδιάφορος για το σχέδιο του Θεού, όπως ήταν και ο Χαμ μέσα στην κιβωτό, του στήνει την «παγίδα».

-Αν μου δώσεις τα πρωτοτόκια σου τότε θα σου δώσω τη φακή.

–Βρε ποια πρωτοτόκια· βάλε με να φάω και πάρε ό,τι θέλεις.

–Να μου τα δώσεις με όρκο.

–Σου το ορκίζομαι.

Αυτός ο διάλογος συνήφθη μεταξύ των αδελφών. Δεν είχε καμμιά επισημότητα και καμμία αναγκαστική νομική συνέπεια. Ούτε μάρτυρες υπήρχαν.

Ο Θεός όμως, που είδε τον Ησαύ να μη εκτιμά τον θησαυρό που είχε στη διάθεσή του και τον Ιακώβ να τον ποθεί σφοδρά, τον επικύρωσε στον δεύτερο. Βέβαια, απ’ ότι φαίνεται στη Γένεση (33,1-11), ο Ιακώβ δεν πήρε την υλική περιουσία του πατέρα του· την άφησε στον Ησαύ και του έδωσε και επιπλέον από τη δική του. Πήρε μόνο την πνευματική ευλογία για την οποία ο Ησαύ δεν ενδιαφερόταν καθόλου. Συνεπώς δεν τον αδίκησε, αφού αυτά που ποθούσε δεν του τα στέρησε. Έτσι ο γήινος και χοϊκός Ησαύ βγήκε έξω από το σχέδιο του Θεού, τη δόξα και την ευλογία του. Δεν εκτίμησε το θησαυρό και γι’ αυτό τον αντάλλαξε μ’ ένα πιάτο φακή! Για να μη σηκώσει το προσωρινό σταυρό της υλικής πείνας άφησε τον εαυτό του αιώνια νηστικό.

Πνευματικοί απόγονοι του Ησαύ είναι το πλείστον των Νεοελλήνων.

Το βράδυ της αναστάσεως, μόλις ακούσουν το «Χριστός Ανέστη», γυρίζουν την πλάτη στον ιερέα και φεύγουν για να φάνε μια ώρα νωρίτερα την μαγειρίτσα. Δεν υπομένουν μια ώρα «ταλαιπωρία» και χάνουν τη θεία κοινωνία, τη χαρά της αναστάσεως, την αιώνια ζωή.

Ο ιερεύς κραυγάζει, διαβάζοντας τον «Κατηχητικό λόγο του αγίου Χρυσοστόμου»· «Η τράπεζα γέμει τρυφήσατε πάντες. Ο μόσχος πολύς, μηδείς εξέλθη πεινών. Πάντες απολαύσατε του συμποσίου της πίστεως. Πάντες απολαύσατε του πλούτου της χρηστότητος».

Οι Νεοέλληνες όμως έχουν κουφαθεί από καιρό.

Το ξύλον του Σταυρού ιστορικά

Στο δυτικό τμήμα της Ιερουσαλήμ, έξω από τα τείχη και μέσα σε δασώδη όμορφη κοιλάδα, βρίσκεται η ονομαστή Μονή του Τιμίου Σταυρού. Στο καμπαναριό της κυματίζει η γαλανόλευκη, λίγο πιο κάτω από το Κοινοβούλιο του Ισραήλ! Στο σημείο αυτό, κατά την παράδοση, είχε φυτευτεί το ξύλο του Σταυρού, της καταδίκης του Ιησού.

Η παράδοση όμως αυτού του ξύλου, έχει ως εξής:

Οι τρεις άγγελοι* στη φιλοξενία του Αβραάμ, κρατούσαν από ένα ραβδί ο καθένας. Με την αναχώρησή τους, τα ξέχασαν. Η Σάρρα τα έβαλε στη φωτιά για να τα κάψει. Επειδή όμως είχαν μιά ξεχωριστή ευωδία, ο Αβραάμ τα έβγαλε από τη φωτιά και τα φύλαξε σαν θεόσταλτο δώρο.

*Οι τρείς άγγελοι, απεικονίζουν ορθόδοξα την Τριαδικότητα του Θεού διότι: Γένεσ. ΙΗ΄ 1-5. «Και εφάνη εις αυτόν ο Κύριος εις τας δρύς Μαμβρή…και ιδού, τρείς…και είπεν Κύριέ μου…οι δε είπον, κάμε ούτω, καθώς είπας».

Είδε λέει ο Αβραάμ τον Κύριον, δηλαδή τον Θεόν και ιδού τρείς άνδρες. Μένει κατάπληκτος ο Αβραάμ. Είδεν τον Θεόν ο Αβραάμ και αντί να δεί ένα πρόσωπο, παραδόξως βλέπει τρείς άνδρες.

Έδραμε προς συνάντηση αυτών, τους προσκυνεί έως εδάφους και τους τρείς και απευθυνόμενος προς τους τρείς άνδρες λέει: … «Κύριέ μου!!!, εάν ευρήκα χάριν είς τους οφθαλμούς σου».

Μιλάει ο Αβραάμ πότε στον ενικό για να δείξει έναν Θεόν και πότε στον πληθυντικό, για να δείξει τρία πρόσωπα. Και πότε λέει τον δούλο σου για να δείξει έναν Θεόν, πότε τον δούλον σας, για να δείξει τρία πρόσωπα.

Οι τρείς άγγελοι ήταν η Αγία Τριάς για τρείς λόγους:

. Προσκύνησε και τους τρείς, έως εδάφους.

. Είπε ο Αβραάμ, ότι γι’ αυτό επεράσατε από τον δούλον σας. Μήπως οι άνθρωποι είναι δούλοι των αγγέλων; όχι βέβαια, διότι ο άνθρωπος σύμφωνα με το εδάφιο Αποκ. ΙΘ΄10, είναι συνδούλος των Αγγέλων.

. Και οι τρείς απήντησαν ταυτοχρόνως, «κάμε ούτως καθώς είπας». Όταν μιλάει ο Θεός, απαγορεύεται να μιλάνε τα κτίσματα.

Μετά από την καταστροφή των Σοδόμων και Γομόρρων, σώθηκε μόνο ο Λώτ και οι δύο κόρες του (έχοντας μείνει η γυναίκα του στήλη άλατος, επειδή παρήκουσε την εντολή «φύγετε και πίσω μην κοιτάξτε»). Οι δύο κόρες, νομίζοντας ότι όλος ο κόσμος είχε καταστραφεί, με πρόφαση την διαιώνιση του ανθρώπινου είδους, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους, μέθυσαν τον πατέρα τους και συνήλθαν μαζί του.

Όταν ο Λώτ το κατάλαβε, πήγε στον Αβραάμ, του ζήτησε συγχώρεση για την αμαρτία που έκανε. Τότε ο Αβραάμ του έδωσε τα τρία εξ’ ουρανού μισοκαμμένα ραβδιά το καθένα από ένα είδος δέντρου: Κέδρος, πεύκο και κυπαρίσσι, με την εντολή να τα φυτέψει και να φέρνει καθημερινά νερό από τον Ιορδάνη να τα ποτίζει. Εάν βλαστήσουν του είπε, τότε αυτό θα σημαίνει πως ο Θεός δέχτηκε τη μετάνοιά σου, διαφορετικά θα είσαι κολασμένος για πάντα.

Γεμάτος χαρά ο Λωτ, έκαμε όπως του υπέδειξε ο Αβραάμ. Ενώ όμως επέστρεφε από τον Ιορδάνη με το νερό, συνάντησε το μισόκαλο διάβολο, που του φθόνησε τη μετάνοια, μεταμφιεσμένο σε φτωχό άνθρωπο και ο οποίος του ζήτησε να πιει. Λίγο πιο πέρα συνάντησε και δεύτερο και τρίτο, μέχρι που εξαντλήθηκε το νερό. Αυτό έγινε αρκετές φορές κι ο Λωτ άρχισε να απελπίζεται, γιατί θα ξεραινόντουσαν τα τρία ραβδιά. Τότε φάνηκε άγγελος Κυρίου και τον πληροφόρησε πως τα ραβδιά βλάστησαν και μεγαλώνουν χωρίς νερό. Έτσι βεβαιώθηκε πως ο Θεός δέχτηκε τη μετάνοιά του! Σήμερα στο Μοναστήρι δείχνουν τον τόπο κάτω από μία Αγία Τράπεζα, όπου ο Λωτ φύτεψε το τρισύνθετο ξύλο από κέδρο, πεύκο και κυπαρίσσι.

Όταν ο βασιλιάς Σολομών είδε το παράξενο αυτό δέντρο διέταξε να το κόψουν, για να το χρησιμοποιήσει στην ανοικοδόμηση του Ναού. Όμως, σύμφωνα με την παράδοση, σε καμία χρήση δεν ταίριαζε, γιατί άλλοτε μίκραινε κι άλλοτε μεγάλωνε. Έτσι το ονόμασαν ξύλο κατάρας κι έμενε για χρόνια αχρησιμοποίητο. Αυτό το ξύλο αργότερα, κατ’ εντολή του αρχιερέα Καϊάφα, χρησιμοποίησαν οι άνομοι Εβραίοι για την κατασκευή του σταυρού του Ιησού. Κι αυτό γιατί λόγω των αυξομειώσεών του, θα έκαμε το μαρτύριο του Ναζωραίου φρικτότερο!

Έτσι από ξύλο της κατάρας, έγινε το ξύλο της ευλογίας. Έγινε το ξύλο της ζωής, όπου ο Κύριος έχυσε το αίμα Του και κατάργησε το θάνατο. Ο Σταυρός δεν είναι πιά σύμβολο πόνου, αλλά νίκης και χαράς. Έκτοτε το Ξύλο του Σταυρού όχι απλώς το προσκυνάμε και το τιμούμε, αλλά το λατρεύουμε, το λιτανεύουμε, το ασπαζόμαστε. Έγινε για όλους μας το «ξύλο της ζωής», το «τρισμακάριστο και πανσεβάσμιο ξύλο», το «τρόπαιο» και το «όπλο» κατά των δαιμόνων.

Περιγραφή του Τιμίου Σταυρού
Ο σταυρός του Κυρίου αποτελείται από δύο δοκούς, μια κάθετη που συμβολίζει την φιλανθρωπία του Θεού και μία οριζόντια που συμβολίζει το έλεος του Θεού.

Το ύψος του σταυρού ήταν 4,5 μέτρα και το πλάτος αυτού 2,4 μέτρα ενώ η περίμετρος του σταυρού ήταν μια σπιθαμή.


Η ηλικία του Τιμίου Σταυρού

Η ηλικία του Τιμίου Σταυρού του Κυρίου μπορεί να υπολογιστεί, κατά προσέγγιση ως εξής:

· Έχουν περασει 2.000 χρόνια από την σταυρώσή Του,

· Πριν από 1.000 χρόνια περίπου ήταν σε μία άκρη του ναού του Σολομώντα και αν υπολογίσουμε και

· Τα 900 χρόνια που έζησε ο Αβραάμ και δέχτηκε τα ραβδιά των τριών αγγέλων,

τότε η ηλικία του Τιμίου Σταυρού είναι περίπου τριών χιλιάδων εννιακοσιων ετών επί της γής!

Αυτόν, τον πανάγιο του Χριστού Σταυρό, «αοράτως» περικυκλώνουν οι Ασώματες Δυνάμεις κι όλοι εμείς οι πιστοί σε Αυτόν καταφεύγουμε, γιατί αποτελεί «της οικουμένης φύλαξ» και «της Εκκλησίας η δόξα».

Κατά το 325 μ.Χ. Τον αναζήτησε η βασιλομήτωρ και Αγία Ελένη στα Ιεροσόλυμα, όπου παρέμεινε «κεκρυμμένος» στα έγκατα της γης. Στη συνέχεια ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Μακάριος Τον ύψωσε στον άμβωνα του Ναού και βλέποντάς Τον οι Χριστιανοί προσευχόμενοι έλεγαν και ξανάλεγαν το «Κύριε ελέησον». Κάτι που λέμε κι εμείς την ημέρα της Υψώσεώς Του.

Εμείς οι χριστιανοί ως σήμερα σχηματίζουμε το Σταυρό στο σώμα μας και με αυτόν τελεσιουργούμε τα Μυστήρια και λαμπρύνουμε τους Ναούς μας.

Προτυπώσεις του Σταυρού

Όπως συμβαίνει με όλο το περιεχόμενο της Καινής Διαθήκης, ο Τίμιος Σταυρός έχει τις προτυπώσεις και τις προεικονίσεις του στην Παλαιά Διαθήκη. Αυτοί οι τύποι του σταυρού στην Π.Δ. δείχνουν περίτρανα την άρρηκτη ενότητα ανάμεσα στις δύο Διαθήκες και ότι η μια δε θα μπορούσε να σταθεί χωρίς την άλλη. Υπάρχουν επίσης και πολλές προτυπώσεις του Σταυρού που αναφέρονται σε θαυματουργικές επεμβάσεις του Θεού προς τον περιούσιον λαόν Του δια μέσου των προφητών Του.

Οι εκκλησιαστικοί Πατέρες, ερευνώντας τα ιερά κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης, εντόπισαν πλήθος προτυπώσεων που αφορούν σε γεγονότα της Καινής Διαθήκης και εμφανίζονται άλλοτε ξεκάθαρα και άλλοτε σκιωδώς-συμβολικώς. Μάλιστα οι υμνογράφοι και ιδιαίτερα ο Κοσμάς ο μελωδός, που έχει γράψει τον κανόνα της εορτής της ύψωσης του τιμίου Σταυρού, συσχετίζουν αυτά τα γεγονότα με το Σταυρό. Το ίδιο παρατηρείται και στο θέμα της Σταυρικής θυσίας του Κυρίου.

Κατά τα πανάρχαια χρόνια των γενάρχων της ανθρωπότητος και των πατριαρχών του Ισραήλ δίνεται η αγγελία της ελεύσεως του Σωτήρα περισσότερο με τύπους και λιγότερο με λόγια. Όσο οι καιροί περνούν και πλησιάζει το πλήρωμα του χρόνου, πληθύνονται οι προφητείες και υποχωρούν οι τύποι. 

Αυξάνεται η εναγώνια προσμονή του Μεσσία, ωριμάζει ο πόθος της απολυτρώσεως. Κατά το μέτρο της προσδοκίας δίνεται ο πλούτος και η λεπτομέρεια του μεγάλου αγγέλματος. Στην προφητική εποχή οι προφητείες γίνονται ολόκληρα κηρύγματα και περιγραφές, ενώ οι τύποι σπανίζουν. Ο τύπος, λοιπόν, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία σιωπηρή και αμυδρή προφητεία˙ είναι το λυκαυγές της προφητείας.

Από τη σκοπιά αυτή πρέπει να βλέπουμε και τους τύπους του σταυρού, που προανήγγειλαν το σχήμα του, το βαθύτερο νόημά του και το είδος της περιστάσεως, κατά την οποία επρόκειτο να εμφανισθεί.

Το μυστήριο του Σταυρού, έχει άπειρο βάθος και πλάτος και ύψος πνευματικό και αγκαλιάζει όλη την οικουμένη.

Προτυπώσεις λοιπόν του Σταυρού φαίνονται στα παρακάτω γεγονότα της Βίβλου:

Α΄ (Γένεσις, κεφ. α΄, β΄): Το “ξύλον” του Παραδείσου είναι αντί-τύπος του Σταυρού του Κυρίου. Μάλιστα κατ’ αντιδιαστολή το “ξύλον του Παραδείσου” έκανε γυμνό τον Αδάμ κάνοντάς τον να κρυφτεί από προσώπου Κυρίου, οδηγώντας αυτόν και κατ΄ επέκταση την ανθρωπότητα στο θάνατο (Φιλόθεος Κων/λεως). Όμως ο θάνατος του Κυρίου πάνω στο νέο “ξύλον” ανέστησε την από αιώνων νεκρή ανθρωπότητα. Έτσι, το “ξύλον” του παραδείσου από την ηδονή της “βρώσεως” οδήγησε στο σκότος του θανάτου, ενώ το “τιμωρητικόν ξύλον” του Γολγοθά από την οδύνη του Πάσχοντος οδήγησε στο φως της αιώνιας ζωής.

Στὸν Ἀδὰμ ὡς «ξύλον τῆς ζωῆς» (Γεν. 2, 9˙ 3, 22-24) καὶ ως πρωτευαγγέλιο (3, 15)

Στὸν Ἀβραὰμ ὡς φυτὸ σαβὲκ (Γεν. 22,13).

Στη διάβαση της Ερυθράς θάλασσας από τους Εβραίους. Ο Μωυσής χτύπησε με το ραβδί του οριζόντια («επ ’ευθείας ») τη θάλασσα και αυτή άνοιξε στα δύο ώστε να τη διαβεί ο λαός του. Στη συνέχεια αφού πέρασε κι ο τελευταίος Εβραίος, ξαναχτύπησε με το ραβδί του τη θάλασσα κάθετα («επ’ εύρους»), σχηματίζοντας έτσι το σημείο του Σταυρού, και τους μεν διωκόμενους έσωσε, τους δε διώκτες τύραννους καταπόντισε. Ας διαβάσουμε τα εδάφια Έξοδος 14/ιδ΄ 16,21: “...έπαρον τη ράβδω σου και έκτεινον την χείρα σου επί την θάλασσαν και ΡΗΞΟΝ αυτήν, και εισελθέτωσαν οι υιοί Ισραήλ εις μέσον τής θαλάσσης κατά το ξηρόν... Εξέτεινε δε Μωυσής την χείρα επί την θάλασσαν, και υπήγαγε Κύριος την θάλασσαν εν ανέμω νότω βιαίω όλην την νύκτα και εποίησε την θάλασσαν ξηράν, και εσχίσθει το ύδωρ”. Ο Θεός λοιπόν, του ζήτησε να “ρήξει”, δηλαδή να “χωρίσει”την θάλασσαν. Αυτό γίνεται μόνο με έναν τρόπο, κινώντας το ραβδί κάθετα προς τη θάλασσα. Όταν λοιπόν ο λαός πέρασε, και οι Αιγύπτιοι ακολούθησαν τους Ισραηλίτες μέσα στην αποξηραμένη θάλασσα, ο Θεός διέταξε την επόμενη κίνηση τού Μωυσή, που περιγράφεται στο Έξοδος 14/ιδ΄ 26 - 28: “Είπε δε Κύριος προς Μωυσήν: Έκτεινον την χείρα σου επί την θάλασσαν, και ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΗΤΩ το ύδωρ , και επικαλυψάτω τους Αυγυπτίους επί τε τα άρματα και τους αναβάτας. Εξέτεινε δε Μωυσής την χείρα επί την θάλασσαν, και αποκατέστη το ύδωρ προς ημέραν επί χώρας. Οι δε Αιγύπτιοι έφυγον από το ύδωρ, και εξετίναξε Κύριος τους Αυγυπτίους μέσον τής θαλάσσης... και ου κατελήφθει εξ' αυτών ουδέ εις”. Ενώ λοιπόν ο Μωυσής στην προηγούμενη κίνησή του “έσχισε” το νερό, εδώ κάνει το αντίθετο. Το “αποκαθιστά”. Και ενώ η προηγούμενη κίνηση ήταν κάθετη προς τη θάλασσα, εδώ πλέον είναι παράλληλη, καθώς η κίνηση αποκατάστασης, έχει φορά, από τη μία μεριά τού νερού που είχε ανοιχθεί, ως την άλλη. Οι δύο αυτές κινήσεις του λοιπόν, είναι κάθετες μεταξύ τους, και σχηματίζουν σταυρό! Για μία φορά ακόμα, ο Σταυρός προτυπώνεται, ως σύμβολο απελευθέρωσης, και νίκης κατά τών δυνάμεων τού εχθρού.

Στην προσευχή του Μωυσή στην έρημο, όταν ο λαός του κινδύνευε από την επίθεση των Αμαληκιτών. Τότε ο Μωυσής στάθηκε προσευχόμενος κάπου που να τον βλέπουν όλοι με απλωμένα τα χέρια, σχηματίζοντας έτσι Σταυρό. Όσο είχε απλωμένα τα χέρια νικούσαν, όταν κουράστηκε και τα κατέβασε, χάνανε. Ώσπου ζήτησε να του κρατούν τεντωμένα τα χέρια ο Ωρ και ο Ααρών μέχρι να αποκρούσουν οριστικά τον εχθρό . Έξοδος 17/ιζ΄ 10 - 13: “Και εξελθών (ο Ιησούς τού Ναυή) παρετάξατο τω Αμαλήκ. Και Μωυσής και Ααρών και Ώρ ανέβησαν επί την κορυφήν τού βουνού. Και εγένετο όταν επήρε Μωυσής τας χείρας, κατίσχυεν Ισραήλ, όταν δε καθήκε τας χείρας, κατίσχυεν Αμαλήκ. Αι δε χείρες Μωυσή βαρείαι, και λαβόντες λίθον υπέθηκαν υπ' αυτόν, και εκάθητο υπ' αυτού και Ααρών και Ώρ εστήριζον τας χείρας αυτού, εντεύθεν εις, και εντεύθεν εις. Και εγένοντο αι χείρες Μωυσή εστηριγμέναι έως δυσμών ηλίου. Και ετρέψατο Ιησούς τον Αμαλήκ και πάντα τον λαόν αυτού εν φόνω μαχαίρας”. Ας δούμε λοιπόν τι συμβόλισαν όλα αυτά, ώστε ο Θεός να τα κάνει να συμβούν: Όπως οι Ισραηλίτες εξήλθαν από το νερό τής Ερυθράς Θαλάσσης, και χρειάστηκε να αντιμετωπίσουν τα στρατεύματα τού Αμαλήκ, έτσι και οι Χριστιανοί, μόλις βγαίνουν από το νερό τού βαπτίσματος, έρχονται αντιμέτωποι με τα στρατεύματα των δαιμόνων. Και όπως ο Ιησούς τού Ναυή και οι Ισραηλίτες νίκησαν με το σημείο τού Σταυρού που σχημάτιζε ο Μωυσής με τα χέρια του, έτσι και οι Χριστιανοί νικούν με το Σταυρό τού Κυρίου Ιησού Χριστού, αρκεί να μείνουν πιστοί στο Σταυρό ως το τέλος, ως τη δύση της ζωής τους, όπως ο Μωυσής σχημάτιζε Σταυρό ως τη δύση τού ηλίου. Είναι επίσης σημαντικό, το ότι από τη μία μεριά ο Ααρών και από την άλλη μεριά ο Ωρ, στήριζαν τα χέρια τού Μωυσή, θυμίζοντας με τα αρχικά τού ονόματός τους, (Α και Ω), πως αυτός που θα ήταν πάνω στο Σταυρό, ήταν “το Α και το Ω, η αρχή και το τέλος”, ο Ιησούς Χριστός. (Αποκάλυψις 22/κβ΄ 12,13).

Στο χάλκινο φίδι που ύψωσε πάνω στο ραβδί του ο Μωυσής. Όταν φίδια φαρμακερά δάγκωναν στην έρημο το λαό του, ύψωσε πάνω στο ραβδί του ένα χάλκινο φίδι που το βλέπανε οι Εβραίοι και δεν πάθαιναν τίποτα από τα δηλητηριώδη δαγκώματα. Το φίδι με το ραβδί σχημάτιζαν σταυρό. Είναι πολύ ενδιαφέρουσα η ερμηνεία που δίνει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος για το χάλκινο φίδι. Λέει λοιπόν, ότι το χάλκινο φίδι δεν ήταν τύπος, αλλά αντίτυπος του Σταυρωθέντος Χριστού. Δηλαδή δεν εικόνιζε το Χριστό, αλλά το διάβολο. Και απαντώντας σε όσους θα αναρωτιούνται για το πώς ο διάβολος είναι δυνατόν να σώζει, λέει, πως σώζει όσους πιστεύουν πως «ο υπό του όφεως τυπούμενος» διάβολος νεκρώθηκε από το Χριστό .

Στο ραβδί του Ααρών που βλάστησε, προκρίνοντας έτσι για τη θέση του ιερέα αυτόν και τη φυλή του Λευί που αντιπροσώπευε. Από το ξερό ραβδί του Ααρών βγήκαν φύλλα και καρύδια. Όπως η ξερή και στείρα «εκκλησία των εθνών» εξάνθησε το ξύλο του Σταυρού κι εβλάστησε «καρπόν ζωής», δηλαδή τον «εν αυτώ κρεμασθέντα Σωτήρα Χριστόν». Στήν Γ´ ὠδή ψάλλουμε: “Ράβδος –τοῦ Ἀαρών- εἰς τύπον τοῦ Μυστηρίου παραλαμβάνεται... νῦν εξήνθησε ξύλον Σταυροῦ εἰς κράτος και στερέωμα”.

Δηλαδή, το ξύλινο ραβδί του Ααρών, που, ενω ήταν ξερό, εβλάστησε, συμβολίζει τον Σταυρόν του Κυρίου, που ενω ήταν ένα ξερό ξύλο, μετά την σταυρική θυσία του Κυρίου παρέχει ζωήν και δύναμη σε όσους τον επικαλούνται με πίστη.

Στο ραβδί του Μωυσή, όταν μ’ αυτό χτύπησε το βράχο στην έρημο κι ανέβλυσε νερό χάριν των σκληρόκαρδων Εβραίων. Ο Απόστολος Παύλος στην πέτρα εκείνη βλέπει το Χριστό «έπινον γαρ εκ πνευματικής ακολουθούσης πέτρας. η δε πέτρα ην ο Χριστός». Λέει η Παλαιά διαθήκη, ότι ο Μωυσής χτύπησε την πέτρα μια και δυο, και οι πατέρες βλέπουν σ’ αυτή την έκφραση την οριζόντια και την κάθετη διάσταση , τη διαγραφή δηλαδή του σχήματος του Σταυρού .

Στο Ξύλο που, με υπόδειξη του Θεού, έβαλε ο Μωυσής μέσα στο νερό της πηγής Μερράς κι από πικρό, που ήταν, το μετέβαλε σε γλυκό. Ο Κοσμάς ο Μελωδός σε κάποιο τροπάριό του λέει πως το θαύμα αυτό προεικόνιζε τη μεταβολή των Εθνών από την ασέβεια στην ευσέβεια, δια του Σταυρού. Την ίδια γνώμη έχει κι ο Κύριλλος Ιεροσολύμων κι ο Θεοδώρητος. Οι Πατέρες της Εκκλησίας τονίζουν ότι το ξύλο εκείνο ήταν τύπος και σύμβολον του Τιμίου Σταυρού, που μετέβαλε την πικρία της αμαρτίας των πρωτοπλάστων σε χαρά και γλυκύτητα στις καρδιές των πιστών. Η ζωή του ανθρώπου έχει πολλές πίκρες και θλίψεις. Με την χάρη και τη δύναμη του Σταυρού του Κυρίου μας μεταβάλλεται σε πρόγευση της βασιλείας των ουρανών.

Στο περιστατικό με τον προφήτη Ελισσαίο, που είχε πάει μαζί με άλλους στο Ιορδάνη ποταμό να κόψουν ξύλα για να φτιάξουν καλύβες. Εκεί λοιπόν που κάποιος προφήτης έκοβε ξύλα, του’ φυγε το στειλιάρι απ’ την αξίνα και του έπεσε η αξίνα στο ποτάμι. Τότε ο προφήτης Ελισσαίος έριξε στο ποτάμι ένα ξύλο ελαφρύ που πήγε στον πάτο, και η βαριά αξίνα ανέβηκε πάνω και την πιάσανε. Κατά τον Κοσμά το Μελωδό, η αξίνα με το ελαφρύ ξύλο του προφήτη, σχημάτισαν Σταυρό, τον οποίο και προτυπώνουν με την έννοια ότι ο Σταυρός του Χριστού,  έκοψε την πλάνη με το βάπτισμα, (νερό του Ιορδάνη ), όπως η αξίνα έκοψε τα ξύλα.

Στην παράταξη του Ισραηλιτικού λαού γύρω από τη σκηνή του μαρτυρίου. Ο Μωυσής  κατ’ εντολή του Θεού παρέταξε τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ σε τρόπο που τρεις να είναι στο βόρειο μέρος της σκηνής, τρεις στο νότιο, τρεις στο ανατολικό και τρεις στο δυτικό. Μ’ αυτό τον τρόπο σχημάτισαν Σταυρό. Καθώς ο Ισραήλ πορευόταν στην έρημο, ο Θεός διέταξε λεπτομερώς το πώς θα βάδιζαν οι 13 φυλές. (Ο Ιωσήφ είχε δύο φυλές: τού Μανασσή, και τού Ευφραϊμ). Τους είπε λοιπόν, πως η Σκηνή τού Μαρτυρίου θα ήταν στη μέση, περιβαλόμενη από τις τέσσερεις πλευρές από τη φυλή τού Λευί. Και τέλος, οι υπόλοιπες 12 φυλές, θα βάδιζαν ανά τρεις, σε κάθε πλευρά, σχηματίζοντας ΣΤΑΥΡΟ. Έτσι, τονιζόταν η προστασία τού Σταυρού, και η υπ' αυτόν πορεία τής Εκκλησίας. Αριθμοί 2/β΄ 1 - 34: “3. Και οι παρεμβάλλοντες πρώτοι κατά Ανατολάς... 10. Τάγμα παρεμβολής Ρουβήν προς Λίβα (Νότον)... 18. Τάγμα παρεμβολής Εφραϊμ παρά θάλασσαν (Δυσμάς)... 25. Τάγμα παρεμβολής Δαν προς Βορράν...”

Στην προσευχή του Ιωνά μέσα στην κοιλιά του κήτους. Ο Κοσμάς ο μελωδός λέει πως ο Ιωνάς στην κοιλιά του κήτους άπλωσε σταυροειδώς τις παλάμες του και προτύπωσε το πάθος του Χριστού, ενώ όταν μετά τρεις μέρες βγήκε σώος, «την υπερκόσμιον Ανάστασιν υπεζωγράφισεν». Η Παλαιά διαθήκη δεν αναφέρει τίποτα περί σταυροειδούς « διεκπετάσεως» των χειρών του Ιωνά. Ο μελωδός το συμπεραίνει αυθαίρετα, μια που και ο Μωυσής και ο Δαυίδ και ο Σολομών έτσι προσευχήθηκαν στις δύσκολες στιγμές: «Νοτίου θηρὸς εν σπλάγχνοις παλάμας Ἱωνάς σταυροειδως διεκπετάσας τὸ σωτήριον πάθος προδιετύπου σαφως».

Στην ευλογία του πατριάρχη Ιακώβ, στα παιδιά του γιου του Ιωσήφ, Εφραίμ και Μανασσή. Λέει η Παλαιά Διαθήκη πως γέροντας πια ο Ιακώβ (140 χρονών ) κυρτός και χωρίς καλή όραση πήγε να ευλογήσει τα εγγόνια του που του έφερε δίπλα του ο γιος του Ιωσήφ, στην Αίγυπτο . Ο πατέρας τους, τους έβαλε, στα δεξιά τον Εφραίμ και στα αριστερά τον Μανασσή. Ο Ιακώβ δεν τους ευλόγησε απλώνοντας το δεξί χέρι του αντίστοιχα στον Εφραίμ και το αριστερό στον Μανασσή, αλλά αντίστροφα, σταυρωτά, προτυπώνοντας έτσι την ευλογία του Σταυρού στην Εκκλησία. Μάλιστα στη συνέχεια ο Ιωσήφ που θεώρησε πως λόγω γήρατος ο πατέρας του έκανε λάθος, του έπιασε τα χέρια και πήγε να βάλει το δεξί στον Εφραίμ και το αριστερό στον Μανασσή, οπότε και συνάντησε την αντίσταση του γέροντα που προφήτεψε πως ο νεότερος θα ηγηθεί κι ο μεγαλύτερος αδελφός θα ακολουθήσει, θα είναι «λαός».  Γένεσις 48/μη΄ 13 - 15: “Λαβών δε Ιωσήφ τους δύο υιούς αυτού, τον τε Εφραϊμ εν τη δεξιά, εξ αριστερών δε Ισραήλ, τον δε Μανασσή εξ αριστερών, εκ δεξιών δε Ισραήλ, ήγγισεν αυτούς αυτώ. Εκτείνας δε Ισραήλ την χείρα την δεξιάν επέβαλεν επί την κεφαλήν Εφραϊμ, (ούτος δε ήν ο νεώτερος), και την αριστεράν επί την κεφαλήν Μανασσή, εναλλάξ τας χείρας, και ευλόγησεν αυτούς”. Σίγουρα δεν είναι τυχαίο το ότι η Αγία Γραφή αναφέρει με τόσες λεπτομέρειες το περιστατικό αυτό της διασταυρώσεως τών χεριών τού Ιακώβ για ευλογία! Η Αγία Γραφή δεν αναφέρει τίποτα τυχαία.

Στην προσκύνηση από τον Ιακώβ, της ράβδου του γιου του Ιωσήφ. Λέει η Βίβλος πως πριν πεθάνει ο γέρος πια Ιακώβ έβαλε τον γιο του Ιωσήφ να του ορκισθεί πως δε θα αφήσει στην Αίγυπτο τη σορό του, αλλά θα τη μεταφέρει στη Χεβρών που ήταν θαμμένοι, ο Αβραάμ και η Σάρα, και ο πατέρας του Ισαάκ. Πράγματι ο Ιωσήφ ορκίστηκε και τόσο ευχαριστήθηκε ο Ιακώβ, που έσκυψε και φίλησε την άκρη από το ραβδί του γιου του. Στην προσκύνηση αυτή οι πατέρες βλέπουν την προτύπωση της προσκύνησης του Σταυρού του Χριστού. Σταυρού τύπον επείχεν η Ράβδος του αυτού Πατριάρχου Ιακώβ, ως διέβη τον Ιορδάνην.

Στο ραβδί του Μωυσή που μεταβλήθηκε σε μεγάλο φίδι και μεταμόρφωσε τα ραβδιά των Αιγυπτίων καταπίνοντάς τα, και αργότερα μετέβαλε το νερό του Νείλου σε αίμα, για να μη μπορούν να πίνουν οι Αιγύπτιοι, κι άλλοτε μεν έβγαζε από τα νερά βατράχια, άλλοτε έριχνε ακρίδες , σκνίπες, κι άλλοτε πάλι σκότος βαθύ. Στο «στύλο του πυρός» και στο «στύλο της νεφέλης» με τα οποία ο Θεός οδηγούσε το λαό του στην έρημο.

Στους Ψαλμούς, υπάρχει ένα εδάφιο, που διαγράφει τη λειτουργία τού Σταυρού: Ψαλμός 102/ΡΒ΄ 11-12: Ο΄, ή 103/ΡΓ΄΄ Μασοριτικό: “Κατά το ύψος τού ουρανού από τής γης εκραταίωσε Κύριος το έλεος αυτού επί τους φοβουμένους Αυτόν. Καθ' όσον απέχουσιν ανατολαί από δυσμών εμάκρυνεν αφ' ημών τας ανομίας ημών”. Η κατακόρυφη γραμμή μεταξύ ουρανού και γης, και η οριζόντια από την Ανατολή ως τη Δύση, σχηματίζει ένα νοητό Σταυρό, δια τού οποίου ο Κύριος με τη θυσία του, έφερε έλεος και συγχώρηση τών αμαρτιών των πιστών. Στους ψαλμούς 4 και 59 έχουμε επίσης πρυτυπώσεις του Σταυρού.

Στον Ιώβ μία παρόμοια νοητή εικόνα. Εκεί ο Ιώβ λέει για το Θεό: “Διότι δεν είναι άνθρωπος ως εγώ δια να αποκριθώ προς αυτόν, και να έλθωμεν εις κρίσιν ομού. Δεν υπάρχει μεσίτης μεταξύ ημών, δια να βάλει την χείρα αυτού επ' αμφοτέρους ημάς” (Ιωβ 9/Θ΄ 32,33). Τα λόγια αυτά, είναι προφητικά, για τη σταυρική θυσία τού Ιησού Χριστού. Εδώ ο Ιώβ, παρατηρεί με παράπονο, πως δεν μπορεί να συμφιλιωθεί με το Θεό, επειδή “δεν υπάρχει μεσίτης ικανός να τους συμφιλιώσει. Δεν υπάρχει κάποιος που να μπορεί να βάλει το χέρι στον καθένα τους”, (ένα στον ώμο τού Ιώβ και ένα στου Θεού), και να τους ενώσει. Τα λόγια αυτά είναι προφητικά, επειδή ο μεσίτης, αν και δεν υπήρχε τότε, γεννήθηκε πολλούς αιώνες μετά και ήταν ο Ιησούς Χριστός. Αυτός ήταν και Θεός και άνθρωπος, και έτσι μπόρεσε να ενώσει το Θεό με τον άνθρωπο στο πρόσωπό του, και να τους συμφιλιώσει. Μπορούσε να απλώσει τα δύο χέρια του στο σταυρό συμβολικά, σαν να τα ακουμπούσε ένα στον ώμο τού Θεού και ένα στου ανθρώπου, και να τους κάνει φίλους.

Στον Σταυρό τού Αγίου Χρίσματος. Στον Ιεζεκιήλ 9/θ΄ 1-5, αναφέρεται μία προφητική όραση που είδε ο Ιεζεκιήλ περί τών Ισραηλιτών που θα πιστέψουν στον Ιησού Χριστό λίγο πριν από το τέλος. Ας δούμε μερικά αποσπάσματα από αυτή την όραση: Ιεζεκιήλ 9/θ΄ 1-5: “ 2. Και ιδού, έξάνδρες ήρχοντο από τής οδού τής υψηλοτέρας πύλης τής βλεπούσης προς Βορράν, έκαστος έχων εν τη χειρί αυτού όπλον κατασυντριμμού. Και εν τω μέσω αυτών, είς άνθρωπος ενδεδυμένος λινά, με γραμματέως καλαμάριον εν τη οσφύι αυτού. Και εισελθόντες εστάθησαν πλησίον τού χαλκίνου θυσιαστηρίου. ... 4. Και είπε Κύριος προς αυτόν: “Δίελθε δια τής πόλεως, δια τής Ιερουσαλήμ, και κάμε σημείον (Εβραϊκά: “ΤΑΒ” ή +) επί τών μετώπων τών ανδρών, τών στεναζόντων και βοώντων δια πάντα τα βδελύγματα τα γινόμενα εν μέσω αυτής”. (Τής Ιερουσαλήμ). 5. Προς δε τους άλλους είπεν (ακούοντος εμού): “Διέλθετε κατόπιν αυτού δια τής πόλεως, και πατάξατε. Και ας μη φεισθή ο οφθαλμός σας... 6. ...φονεύσατε μέχρις εξαλείψεως. Εις πάντα όμως άνθρωπον εφ' ου (πάνω στον οποίο) είναι το σημείον, μη πλησιάσητε”. Το Εβραϊκό κείμενο, αντί για τη λέξη: “σημείο”, λέει: “Ταβ”. Αυτό, είναι το τελευταίο γράμμα τής αρχαίας Εβραϊκής αλφαβήτου, και είχε αρχικά το σχήμα τού σταυρού. (+ ή Τ ή Χ). Ήταν το απλούστερο γράμμα τής αλφαβήτου, και χρησιμοποιείτο ως κοινό σημάδι, ως σφραγίδα, και ως υπογραφή τών αγραμμάτων. Σταυρός όμως είναι και το σφράγισμα που δίνεται στους Χριστιανούς κατά το Χρίσμα, ως “Σφραγίς Πνεύματος Αγίου”. Προφητικά λοιπόν, εδώ παριστάνεται η προστασία που θα παρείχε στο μέλλον ο Σταυρός στους Χριστιανούς, μετά το μυστήριο τού Χρίσματος.

Τύπος του σταυρού ήταν η κιβωτός του Νωε, διότι ήταν από ξύλο, όπως ο σταυρός, κι έγινε μέσο της σωτηρίας του ανθρώπινου γένους (Γεν. 6-8).

Τύπος του σταυρού διέγραψε η διάσωση του Μωυσή από την εντολή του παιδοκτόνου τυράννου (Εξ 2, 1-10).

Τύπος του σταυρού υποδήλωσε και ο Ιησούς του Ναυή, όταν ύψωσε τα χέρια στον ουρανό και ζήτησε από τον Θεό την παράταση της ημέρας, με αποτέλεσμα να καθηλώσει τον ήλιο και τη σελήνη στις θέσεις τους (Ιη 10, 12-13). Τότε παρατάθηκε το φως και εξολοθρεύθηκαν οι εχθροί του Θεού˙ κατά τη σταύρωση του Ιησού Χριστού σκοτίσθηκε το φως, για να εξουδετερωθούν οι νοητοί εχθροί του Θεού με την κατάβαση του Κυρίου στον άδη.

Τύπος του σταυρού ήταν τα δύο ξύλα που αναζητούσε η πτωχή χήρα από τα Σαρεπτά της Σιδωνίας, η οποία κατά τον καιρό της πείνας φιλοξένησε στο σπίτι της τον προφήτη Ηλία (Γ΄ Βας. 17, 12-15).

Τύπος του σταυρού ήταν ο Ηλίας με το πύρινο άρμα, όταν ανέβαινε στον ουρανό (Δ’ Βας. 2, 11).

Σταυρὸς σχηματιζόταν καὶ όταν, καθὼς λέγει ἡ παράδοση, οἱ δήμιοι πριόνιζαν τὸν προφήτη Ἠσαΐα.

Σταυρὸ σχημάτιζαν οἱ φλόγες μὲ τοὺς τρεῖς παῖδες στὴν κάμινο (Δαν. 3). Το σημείο του σταυρού έσωσε από τον αφανισμό και τους προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης, τον προφήτη Δανιήλ καθώς και τους τρεις παίδες. Οι τρεις παίδες, Ανανίας, Αζαρίας και Μισαήλ μαζί με τον προφήτη Δανιήλ, έδρασαν στη Βαβυλώνα κατά την περίοδο της βαβυλωνίου αιχμαλωσίας. Όταν οι τρεις παίδες τοποθετήθηκαν στην κάμινο του πυρός σώθηκαν υψώνοντας χάρη στη θαυμαστή επέμβαση του Θεού (Δαν. 3,23), όπως και ο προφήτης Δανιήλ σώθηκε κατά τον ίδιο τρόπο όταν τοποθετήθηκε στο λάκκο των λεόντων (Δαν. 16-23). Φυσικά και σε αυτές τις περιπτώσεις για ακόμα μια φορά το βιβλικό κείμενο δεν παραθέτει την εικόνα της διάσωσης των τριών παίδων, όμως η εικόνα της σωτηρίας τους παρατίθεται στα λεγόμενα του Ανδρέα επισκόπου Κρήτης, ο οποίος αναφέρει ότι, αρχικά, οι τρεις παίδες και στη συνέχεια ο προφήτης Δανιήλ σώθηκαν επειδή σχημάτισαν με τα χέρια τους το σημείο του σταυρού, υψώνοντάς τα στον ουρανό (P.G. 97,1040-1041). Την ίδια παράδοση διασώζει και η υμνολογία της Εκκλησίας, η οποία κατά την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως ψάλλει «χείρας εν τω λάκκω βληθείς των λεόντων ποτέ, ο μέγας εν Προφήταις, σταυροειδώς εκπετάσας, Δανιήλ αβλαβής εκ της τούτων καταβρώσεως σέσωσται» (Η’ ωδή κανόνος του όρθρου).

Ο Θεός ζήτησε από τον Αβράαμ να θυσιάσει το μοναχογιό του Ισαάκ. Ο Αβραάμ υπάκουσε. Μάλιστα ο Ισαάκ κουβάλησε στους ώμους τα ξύλα της θυσίας στον ανηφορικό τόπο προσφοράς του “ολοκαρπώματος”. Ο Ισαάκ θεωρείται τύπος Κυρίου και τα ξύλα που τοποθέτησε ο Αβραάμ για τη θυσία του υιού του Ισαάκ, προτυπώνουν το Σταυρό του Κυρίου. “Σταυρού τύπον εκπλήρου Ισαάκ” (Ανδρέας Κρήτης). “Εν τω Αβραάμ, το μυστήριον ενεργείται του Σταυρού, ο δε αυτού υιός ην τύπος του σταυρωθέντος ύστερον Χριστού” (Γρηγόριος Παλαμάς,). Σημειωτέον: ο υιός του Αβραάμ δεν πεθαίνει, ενώ ο Υιός του Θεού πεθαίνει στο Σταυρό.

O Ιωσήφ ο Πάγκαλος είναι τύπος τους σταυρωθέντος Χριστού. Αυτός λοιπόν αποτελεί προεικόνηση του Χριστού, διότι και Αυτός, αγαπητός γιός του Πατέρα, φθονήθηκε από τους ομοφύλους Του Ιουδαίους, πουλήθηκε από το μαθητή Του για τριάντα αργύρια και κλείσθηκε στο σκοτεινό λάκκο, τον τάφο.

Ο Μωυσής βόσκοντας τα πρόβατα του πεθερού του Ιοθόρ, βρέθηκε έκθαμβος ενώπιον της φλεγόμενης και μη καιόμενης βάτου (Έξοδος 3, 4-5). Στο γεγονός αυτό έχουμε τον τύπο ολόκληρης της ζωής του Λυτρωτού μας και συγχρόνως του σταυρού.

Όταν κατά τη κλήση του Προφήτη Ησαία, ένα Σεραφείμ τοποθέτησε δια τη λαβίδος άνθρακα στο στόμα του για να τον εξαγνίσει, ο άνθρακας αυτός προτυπώνει κατά τον Γερμανό Κωνσταντινουπόλεως τον Σταυρό.

Προτύπωση του σταυρού ήταν και είναι όλα τα βρέφη που γεννήθηκαν και γεννιούνται. Βλέπουμε το κάθε βρέφος να μπουσουλάει και να να προσπαθεί να σηκωθεί στα πόδια του. Όταν δε καταφέρει να σηκωθεί φέρνει τα χέρια του στην έκταση για να ισορροπήσει. Σταυρώνεται, θα λέγαμε, για να στηριχτεί.

Ο Σταυρός εμφανιζόταν πάντοτε σε περιστάσεις δύσκολες, σε καιρούς θλίψεως έκτακτης η συνηθισμένης. Πάντοτε έδινε πνοή ελπίδος, της οποίας η δύναμη και το μέγεθος δεν εξηγούνται, αν εκληφθούν ως προερχόμενα μόνον από τα ορατά γεγονότα.

Η θλίψη, ο κίνδυνος, η ταλαιπωρία μπήκαν στη ζωή του ανθρώπου μετά τη διατάραξη των σχέσεών του με τον Θεό. Ο τύπος του σταυρού, που σώζει από τη δύσκολη θέση τους αφοσιωμένους δούλους του Θεού, δεν ήταν απλως μία σωτήρια επέμβασή του, αλλά μία επέμβασή του που εκφράζει πνεύμα συμφιλίωσης. Ήταν επανάληψη της υποσχέσεως του Θεού, ότι έρχεται η ημέρα της αποκαταστάσεως των σχέσεών μας˙ φθάνει ο καιρός της καταλλαγής του παραστρατημένου ανθρώπου με τον ουράνιο Πατέρα. Η καταλλαγή έμελλε να γίνει με το σταυρό, και τα προοίμια της καταλλαγής βεβαιώνονταν από τους τύπους του. «Ο του Χριστού σταυρός», λέγει ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, «προανεκηρύττετο και προετυπούτο μυστικως εκ γενεων αρχαίων, και ουδείς ποτε κατηλλάγη τω Θεώ χωρίς της του σταυρού δυνάμεως». Η δωρεά, που δόθηκε οριστικά με το σταυρό, δινόταν εν μέρει ως πρόγευση και ως εγγύηση της μεγάλης επαγγελίας.

Ο Σταυρός βρίσκεται παντού

 Πρίν την Ενανθρώπιση του Κυρίου - το σημείο του Σταυρού συναντάται συχνά χαραγμένο ή ζωγραφισμένο στα σπήλαια, σε τοιχογραφίες θηραμάτων και μάλιστα στα σημεία εκείνα που ο άνθρωπος της παλαιολιθικής εποχής επικέντρωνε όλες τις ψυχικές και πνευματικές του δυνάμεις, προκειμένου να τα καταδαμάσει και να τα καθυποτάξει, όπως και να κατευνάσει επίσης τα στοιχεια της φύσης.

Σημειώνοντας πάνω στα ογκώδη θηράματα το σημείο του Σταυρού, ο πρώτος άνθρωπος «απαθανάτιζε» τη δυνατότητα που είχε αποκτήσει μέσα από τη συνειδητοποίηση και ενεργοποίηση όλων των χαρισμάτων του, αλλά και την κοινωνική του οργάνωση να συλλαμβάνει, να σφαγιάζει, να τρώει και να εγκολπώνεται έτσι τον ίδιο το Θεό, δημιουργώντας μαζί του μια προσωπική σχέση «δούναι και λαβείν».

Πριν από είκοσι αιώνες ο σταυρός ήταν όργανο ατιμωτικής τιμωρίας και φρικτού θανάτου. Σήμερα ο σταυρός κυριαρχεί σ' ολόκληρη τη ζωή των πιστών χριστιανών, σ' ολόκληρη τη ζωή της Εκκλησίας μας, ως όργανο θυσίας, σωτηρίας, χαράς, αγιασμού και χάριτος. Όπως γράφει ο ιερός Χρυσόστομος, «αυτό το καταραμένο και αποτρόπαιο σύμβολο της χειρότερης τιμωρίας τώρα έχει γίνει ποθητό και αξιαγάπητο».

Ο Θεός ευδόκησε να φανερώσει το μυστήριο του Σταυρού κατά τον πλέον εμφανή τρόπον, αφού ο ίδιος δέχθηκε να ανυψωθεί πάνω στο ξύλο του Σταυρού, για να αποκαλύψει έτσι το βαθύτατο νόημα του Σταυρού.

Ο Τίμιος Σταυρός είναι το αξιότερο σημείο και σύμβολο της πίστεώς μας. Το σημείο του σταυρού δεσπόζει στη ζωή της Εκκλησίας. Όλα τά άξια μυστήρια τελειώνονται με την επίκληση του Αγ. Πνεύματος και την σφραγίδα του Σταυρού. Όλες οι ιερατικές ευλογίες είναι σταυρικές. Οι Ι. Ναοί, τα ιερά σκεύη και τά άμφια αγιάζονται με τον Τίμιο Σταυρό. Δεν νοείται λειτουργική πράξη ή σύναξη των πιστών χωρίς την σφραγίδα του Τιμίου Σταυρού. Ο Σταυρός είναι και ο πιστότερος σύντροφος κάθε ορθοδόξου, από τη στιγμή που θα γεννηθούμε μέχρι το θάνατό μας. Και ο τάφος του Χριστιανού με το σταυρό ευλογείται. Γι' αυτό δεν νοείται Εκκλησία χωρίς το σταυρό του σταυρωθέντος Χριστού.

Εκτός από την αγία Τράπεζα, στις χειροτονίες των ιερέων, τη θεία λειτουργία, Το βλέπεις παντού: στα σπίτια, στις αγορές, στις ερημιές και στους δρόμους. στις θάλασσες, στα πλοία και στα νησιά. στα κρεβάτια και στα ενδύματα, στους γάμους, στα συμπόσια, στα χρυσά και τ' ασημένια σκεύη. στα κοσμήματα και στις τοιχογραφίες... Τόσο περιπόθητο σ' όλους έγινε το θαυμαστό αυτό δώρο, η ανέκφραστη αυτή χάρη. Πράγματι, όπου κι αν στρέψει κανείς το βλέμμα του, μέσα κι έξω από τον ναό, θα δει το σημείο του σταυρού. Σαν ορατό, σχηματικό σύμβολο, αλλά και σαν ιερή χειρονομία.

Γιατί όμως;  Γιατί από τότε, που πάνω στον σταυρό καρφώθηκε και πέθανε για τη σωτηρία του κόσμου ο ίδιος ο Θεός, ο Κύριος μας Ιησούς Χριστός, το όργανο αυτό της τιμωρίας έγινε όργανο σωτηρίας. «... Ου γαρ έτι καταδίκης εστί τιμωρία, αλλά τρόπαιον εδείχθη ημίν σωτηρίας», λέει ένα τροπάριο. Το αντικείμενο της αισχύνης έγινε η δόξα της Εκκλησίας. Της κατάρας το σύμβολο, έγινε «αράς της αρχαίας λύτρον». Της οδύνης και του θανάτου το ξύλο, έγινε «χαράς σημείον» και «ζωής ταμείον». Και όλ' αυτά, επειδή πάνω στο ξύλο του σταυρού, μαζί με το πανάχραντο σώμα Του, ο Κύριος κάρφωσε και τις αμαρτίες μας. Όπως γράφει ο άγιος απόστολος Παύλος, μας χάρισε «πάντα τα παραπτώματα, εξαλείψας το καθ' ημών χειρόγραφον... προσηλώσας αυτό τω σταυρώ».

Ο Σταυρός του Χριστού, μας συμφιλίωσε με τον ουράνιο Πατέρα, από τον Οποίο μας είχε χωρίσει ο διάβολος, εξαπατώντας τους προπάτορες. Ο Σταυρός του Χριστού μας άνοιξε την βασιλεία των ουρανών, αφού μέχρι την σταύρωση Εκείνου ο άδης κατάπινε αχόρταγα ακόμη και τους δικαίους. Γι' αυτό έχει τόση δύναμη και χάρη. Έχει τη δύναμη και τη χάρη του Χριστού, που, όταν σταυρώθηκε, τη μεταβίβασε με τρόπο μυστικό και ακατάληπτο στον τίμιο σταυρό Του, όπως σοφά μας λέει και η υμνολογία: «Ο σταυρός σου, Χριστέ, ει και ξύλον οράται τη ουσία, αλλά θείαν περιβέβληται δυναστείαν και αισθητώς τω κόσμω φαινόμενος, νοητώς την ημών θαυματουργεί σωτηρίαν...».

Ο Σταυρός του Χριστού, είναι το Τίμιο Ξύλο, πάνω στο οποίο σταυρώθηκε ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός για χάρη των ανθρώπων, για να καταστρέψει δηλαδή το θάνατο και να χαρίσει σε αυτούς την αιώνια ζωή. Για αυτό το λόγο η θέση του στη χριστιανική λατρεία είναι εξέχουσα από τα αποστολικά κιόλας χρόνια. Αυτό δικαιολογείται, επίσης, από τη σημασιοδότηση, που έλαβε με το πάθος του Κυρίου, ως σύμβολο της θυσίας και προεικόνιση της Ανάστασης.

Ο σταυρός λοιπόν έγινε το σύμβολο του ιδίου του Χριστού. Σύμβολο, που τρέμουν τα δαιμόνια.

Η λέξη «σταυρός» χρησιμοποιείται ήδη από τον Όμηρο, το Θουκυδίδη και τον Ηρόδοτο. Στην Καινή Διαθήκη, βέβαια, φορτίζεται σημασιολογικά με μια εντελώς νέα έννοια και γίνεται σύμβολο της δύναμης του Θεού και της σοφίας (Α’ Κορ. 1, 18-24). 

Η σταύρωση σε διάφορους λαούς

Η σταύρωση, ο φρικτότερος τρόπος θανάτωσης που επινόησε το ανθρώπινο μυαλό, πρωτοεμφανίστηκε τον 6ο π.Χ. αιώνα. Μέχρι το 337 μ.Χ. που καταργήθηκε από τον Μεγάλο Κωνσταντίνο χρησιμοποιήθηκε σε αρκετούς λαούς, Πέρσες, Ιουδαίους, Καρχηδόνιους, Ρωμαίους.

Οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν τη σταύρωση ήταν οι Πέρσες. Αυτοί ίσως και την επινόησαν. Ο Ηρόδοτος αναφέρει πως ο Δαρείος ο Α΄, βασιλιάς των Περσών, σταύρωσε 3.000 πολιτικούς αντιπάλους του στη Βαβυλώνα. Αυτό τοποθετείται χρονικά στο 519 π.Χ.

Άλλες αρχαίες πηγές αναφέρουν τη χρήση της σταύρωσης από τους Ινδούς, τους Σκύθες, τους Θράκες, τους Γερμανούς και τους Νουμίδες.

Κατά τον Πολύβιο τη σταύρωση εφάρμοσαν και οι Καρχηδόνιοι από τους οποίους την πήραν και οι Ρωμαίοι.

Στη Ρώμη, η χρήση του σταυρού και η μέθοδος του σταυρικού θανάτου αποτελούσε το κατ’ εξοχήν μέσον τρομοκρατίας και όργανο επιβολής της τάξης και της ισορροπίας του τρόμου. Αξιοσημείωτο είναι όμως ότι η σταύρωση χρησιμοποιήθηκε αρχικά από τους ίδιους τους Ιουδαίους την εποχή των Σελευκίδων και των Μακκαβαίων.

Την εποχή που έζησε ο Ιησούς η σταύρωση αποτέλεσε το κατ’ εξοχήν ρωμαϊκό μέσον καταστολής των επαναστάσεων στη Παλαιστίνη και αποσκοπούσε στο να σπάσει το ηθικό των πολιορκημένων, να αποκαταστήσει την τρωθείσα αίγλη της θεάς Ρώμης και να υπογραμμίσει με το πιο φρικιαστικό τρόπο την ιερότητα του ρωμαϊκού κατεστημένου και την παντοκρατορία του καίσαρα.

Στον ελληνικό κόσμο οι εγκληματίες συχνά τοποθετούνταν πάνω σε ένα επίμηκες ξύλο, πάνω στο οποίο διαπομπεύονταν, βασανίζονταν και θανατώνονταν.

Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης αναφέρει ότι ο τύραννος των Συρακουσών Διονύσιος Α΄ σταύρωσε Έλληνες μισθοφόρους που είχαν προσληφθεί από τους Καρχηδονίους.

Την σταύρωση χρησιμοποίησε και ο Μέγας Αλέξανδρος. Μετά την άλωση της Τύρου διέταξε τη σταύρωση 2.000 υπερασπιστών της φοινικικής αυτής πόλης, που επέζησαν της σκληρής και πολύχρονης πολιορκίας. 

Ο Αρριανός αναφέρει ότι ο Μακεδόνας στρατηλάτης, μετά τον θάνατο του Ηφαιστίωνα, πρόσταξε τη σταύρωση του Γλαυκία, που ήταν γιατρός του επιστήθιου φίλου του.

Ο Δημήτριος ο Πολιορκητής το 303 π.Χ., όταν κατέλαβε τη Συκιώνα, σταύρωσε 80 άνδρες από το αντίπαλο στρατόπεδο.

Ο Αντίοχος Δ΄ ο Επιφαλής, που διοικούσε την Ιουδαία, θέλησε να εξαλείψει τον ιουδαϊσμό και γι αυτό παρήγγειλε να σταυρώνονται όσοι παραμένουν πιστοί στη θρησκεία του Μωυσή.

Το 88 π.Χ. ο αρχιερέας και βασιλιάς των Ιουδαίων Αλέξανδρος Ιανναίος διέταξε τη σταύρωση 800 Φαρισαίων αντιπάλων του. 

Η ιστορία του αποτρόπαιου μαρτυρίου της σταύρωσης

Ο Μάρκος Τύλλιος Κικέρωνας, γνωστός και απλά ως Κικέρων, θεωρείται δικαίως ένας από τους μεγαλύτερους διανοητές, ρήτορες και συγγραφείς στη λατινική γλώσσα. Μία από τις φοβερότερες εμπειρίες της ζωής του (έζησε μεταξύ 106 π.Χ. και 43 π.Χ., δηλαδή στο τέλος της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας) ήταν η παρουσία του σε εκτέλεση καταδίκου με τη μέθοδο της σταύρωσης. «Είναι το πλέον φρικτό βασανιστήριο που έχω παρακολουθήσει», είπε.

Γενικά οι Ρωμαίοι ευγενείς απέφευγαν ακόμα και να αναφέρουν τις λέξεις σταύρωση ή σταυρός. Τις θεωρούσαν αποτρόπαιες, όπως αποτρόπαιο και ασύλληπτης αγριότητας ήταν το μαρτύριο που δήλωναν. Οι ιστορικοί πιστεύουν ότι η σταύρωση ως θανατική ποινή άρχισε να εφαρμόζεται από τον 6ο π.Χ. αιώνα στην αυτοκρατορία του Δαρείου. Θεωρούν ότι την εφηύραν οι Πέρσες. Καταργήθηκε το 337 μ.Χ. σε ολόκληρη την επικράτεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από τον Μεγάλο Κωνσταντίνο, από σεβασμό στο σταυρικό μαρτύριο του Ιησού Χριστού.

Ο τρόπος της σταυρικής εκτέλεσης ήταν ο απεχθέστερος όλων. Με αυτόν τον τρόπο εξευτελιζόταν η ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Στα κείμενα της Π. Διαθήκης βλέπουμε τον Θεό να προτρέπει τον περιούσιο λαό Του σε αυτό το είδος της εκτέλεσης, σε όσους τους εχθρεύονταν και επεδίωκαν την υποταγή τους. Ο Μωϋσής αναφέρεται σε αυτό το φρικτό τρόπο θανάτωσης λέγοντας. «εάν δε γένηται εν τινι αμαρτία κρίμα θανάτου και αποθάνη και κρεμάσητε αυτόν επί ξύλου, ου κοιμηθήσεται το σώμα αυτού επί του ξύλου, αλλά ταφή θάψετε αυτό εν τη ημέρα εκείνη, ότι κεκατηραμένος υπό Θεού πας κρεμάμενος επί ξύλου» (Δευτερ. κα΄, 22-23). Είχε δηλαδή ο κατάδικος εκτός από την οργή του λαού και την κατάρα του Θεού. Παρόλα αυτά όμως τον ενταφίαζαν.

Σαν θανατική ποινή γενικά η σταύρωση επιβαλλόταν:

α) Από τα ιεροδικαστήρια στους ιερόσυλους, σε αυτούς δηλαδή που πρόσβαλλαν κάποια θεότητα. Η ποινή στην περίπτωση αυτή είχε εξιλαστήριο χαρακτήρα.

β) Σ’ αυτούς που πρόσβαλλαν με ανόσια συνουσία την τιμή των Εστιάδων, των αφιερωμένων δηλαδή στη θεά Εστία παρθένων. Αυτοί καταδικάζονταν σε θάνατο ή με μαστίγωση βρισκόμενοι κάτω από τη furca, ή με σταύρωση, οι δε παρθένες θάβονταν ζωντανές.

γ) Στους δούλους. Πριν από την εποχή των αυτοκρατόρων, η ρωμαϊκή νομοθεσία επέβαλλε την ποινή της σταύρωσης μόνο στους δούλους. Η σκληρότητα πάνω τους ήταν παροιμιώδης. Σαν επίταση της μαστίγωσης προστέθηκε η στίξη γραμμάτων με πυρακτωμένο σίδερο στο μέτωπο των δούλων (literati).

δ) Σε αυτούς που συνέτασσαν, υπεξαιρούσαν, αντικαθιστούσαν ή παραβίαζαν διαθήκες και σε όσους χρησιμοποιούσαν πλαστές σφραγίδες.

ε) Στις γυναίκες που ατιμάζονταν κι εκπαρθενεύονταν

στ) Στους κίναιδους άνδρες.

ζ) Στους υπαίτιους για το θάνατο γυναίκας από έκτρωση ή από πόση φίλτρου και γενικά στους μάγους και συνεργούς μαγείας.

η) Σ’ αυτούς που παραβίαζαν τα ιερά και τα όσια κάποιου ή αποκάλυπταν απόρρητα για δυσφήμιση, βλάβη ή εκβιασμό.

θ) Στους ένοχους έσχατης προδοσίας για εγκλήματα που στρέφονταν κατά της αυτοκρατορικής ιδιότητας και εξουσίας.

ι) Στους πιο διάσημους ληστές. Οι άσημοι θανατώνονταν με αποκεφαλισμό από πέλεκυ.

κ) Στους στρατιώτες, σε περίπτωση βαριάς αμέλειας στην εκτέλεση των καθηκόντων τους.

ι) Στους εχθρούς που έπεφταν στα χέρια τους αιχμάλωτοι.

ια) Στους Ρωμαίους πολίτες που ήταν ένοχοι βαρύτατων εγκλημάτων, κυρίως από την εποχή των αυτοκρατόρων και μετά. Πρέπει να σημειωθεί ότι γενικά απαγορευόταν αυστηρά η δέσμευση, μαστίγωση και θανάτωση, και μάλιστα η σταύρωση, Ρωμαίου πολίτη.

Πρίν από τη σταύρωση του καταδίκου, προηγούνταν διάφορα κολαστήρια. Εκτός από το λυντσάρισμα του λαού, πολλές φορές χωρίς να απολογηθούν, τους φυλάκιζαν, τους μαστίγωναν, τους χτυπούσαν, τους αλυσόδεναν, τους άφηναν νηστικούς και διψασμένους, τους έδιναν ξύδι αντί για νερό, έβαζαν τα πόδια τους σε δοκούς, ήταν αναγκασμένοι να κουβαλήσουν οι ίδιοι τον σταυρό ή την δοκό, τους γύμνωναν τελείως και τους κάρφωναν ή τους έδεναν με τεταμένα τα χέρια και τα πόδια πάνω σε αυτόν.

Πολλές φορές, με το κάρφωμα, θραύονταν τα οστά των χεριών και των ποδιών, επιδεινώνοντας τον πόνο. Το χειρότερο ήταν πώς αν δεν πέθαιναν πάνω στον σταυρό, τότε τους έσπαζαν τα κόκκαλα για να επιφέρουν γρηγορώτερα τον θάνατο, όπως συνέβη με τους συσταυρωτάς του Κυρίου. Εάν ήθελαν  να βασανίσουν ακόμη περισσότερο τον κατάδικο, προσθέτανε και ένα υποπόδιο, ώστε με το πάτημα των πελμάτων να γίνεται ο πόνος ακόμη πιο αφόρητος.

Το αν τους έδιναν να πιούν κάποια ναρκτική ουσία, για να μην αισθάνονται τον πόνο οι κατάδικοι, είναι αμφίβολο, διότι αντίθετα ήθελαν να τους κάνουν να πονέσουν πολύ περισσότερο, νομίζοντας πως έτσι τους εξιλέωναν για τα παραπτώματά τους.

Μερικοί από τους καταδίκους πάντως δεν ήθελαν να πιούν την ναρκωτική αυτή ουσία, όπως για παράδειγμα οι συσταυρωτές του Κυρίου, και αυτό αποδεικνύεται από την διαύγεια που είχαν, ώστε να συνομιλούν μεταξύ τους. Αυτό το μείγμα αποτελούνταν από οίνο, χολή και σμύρνα όπως αναφέρουν οι Ευαγγελιστές στα κείμενα των Ιερών Ευαγγελίων. «έδωκαν αυτώ πιείν όξος μετά χολής μεμιγμένον» (Ματθ. Κζ΄, 34) «και εδίδουν αυτώ πιείν εσμυρνισμένον οίνον» (Μαρκ. Ιε΄, 23»). 

Ο σταυρωμένος κατάδικος είχε τόσο ισχυρούς πόνους, ώστε όλο του το σώμα είχε συσπάσεις και πλήρη διαταραχή του αναπνευστικού και του κυκλοφορικού συστήματος.

Εκτός από τα παθολογικά προβλήματα του σώματος, εξαιτίας της σταύρωσης, είχαν να αντιμετωπίσουν και τα έντομα που έλκονταν από το αίμα των πληγών και επιδείνωναν την κατάσταση. Το χειρότερο, όμως, ήταν το μένος και η οργή των ανθρώπων, οι οποίοι συνέχιζαν να τους λιθοβολούν, να τους φτύνουν και να τους υβρίζουν, αγνοώντας και αδιαφορώντας για τις κραυγές αγωνίας των καταδίκων.

Σε αυτό το μαρτύριο έδωσε τέλος ο Μέγας Κωνσταντίνος, ο πρώτος Χριστιανός αυτοκράτορας, με διάταγμά του, από σεβασμό προς το εκούσιο πάθος του Κυρίου για την δική μας σωτηρία.